Er moet een regeling vastgesteld worden die duidelijkheid verschaft voor werknemers hoe ze vermoedens van misstanden kunnen melden. Een mooie stap. Door de Tweede Kamer op 2 juli als initiatiefvoorstel aangenomen om de Wet huis voor klokkenluiders te wijzigen. Vooral ook omdat er na de melding onderzoek gedaan kan worden naar het gedrag van de werkgever richting werknemer. Want vanzelfsprekend mag de werknemer geen nadeel ondervinden in zijn/haar rechtspositie. Maar de praktijk is weerbarstiger gebleken en vaak zijn klokkenluiders alsnog de dupe van de lastige stap die ze, vaak gedreven door morele overwegingen, maken.

Eigen ervaring

In een van mijn vorige banen zag ik mij als tweede man van de organisatie genoodzaakt om klokkenluider te spelen omdat de directeur probeerde mij mee te trekken in allerlei zaken die het daglicht slecht of niet konden verdragen. Ik worstelde met de vraag waar ik heen moest en ben na lang wikken en wegen naar het bestuur gestapt. De voorzitter schrok en er is toen op korte termijn een controller aangesteld. Maar wat vervolgens lastig is om je eigen positie in stand te houden en verder samen te kunnen werken. Want je kunt helemaal gelijk hebben, maar dan nog is er van een werkbare situatie vaak geen sprake. Dat klokkenluiders beter beschermd moeten worden, is mij dus uit eigen ervaring gebleken.

Angst

Binnen ondernemingsraden zie ik regelmatig angst om zaken openbaar te maken. Of bang zijn voor de tirade van een directeur als er vragen gesteld worden over integriteit. Terwijl de or vanuit de Wet op de ondernemingsraden gelijkwaardig is aan de directie, blijkt dit in de praktijk toch vaak anders. Vaak voelen de or-leden emotioneel de afhankelijkheid als werknemer. En er zijn ook voorbeelden dat een or-lid gestraft werd voor zijn/haar inbreng tijdens de or. Nee nooit echt bewijsbaar want dan is artikel 21 van de WOR aan de orde. Het wordt natuurlijk op andere zaken gegooid maar soms is het overduidelijk dat het or-lidmaatschap (mede) zorgt voor negatieve beoordeling.

Lef

Nu is klokkenluider zijn nog ingrijpender dan iets aan de kaak stellen binnen een OV-vergadering. Toch zou ik de or lef gunnen om zaken die niet transparant zijn of waar duidelijk een geur van sjoemelen aan hangt, gewoon duidelijk bespreekbaar kan worden gemaakt. Zonder consequenties en in alle openheid. Nee daar zit de directie misschien niet altijd op te wachten maar is wel nodig om de eigen or-rol goed neer te zetten. De organisatie in alle doelstellingen goed laten functioneren is de opdracht van artikel 2 WOR. En om dat te bereiken is open en eerlijk overleg pure noodzaak. En mag de directeur/MT gewezen worden op misstanden. Eerst intern aan de orde stellen is de regel. Maar dat is vaak de lastigste stap. En naar toezichthouders is ook geen makkelijke weg.

Klokkenluidersregeling

Misschien is een soort van klokkenluidersregeling voor or-leden ook wel een meerwaarde. Dat het Huis voor Klokkenluiders ook or-leden beschermt daar waar nodig. Want we weten inmiddels dat de ontslagbescherming van artikel 21 niet altijd voldoende bescherming biedt. Arend Compagner is trainer-adviseur bij Odyssee MZ www.odyssee-groep.nl