Het cv van de 35-jarige Erwin de Graaf laat een loopbaan zien die net zo veelzijdig is als de veiligheidsvraagstukken waar hij zich dagelijks in vastbijt. "Na een studie tot integraal veiligheidskundige (IVK'er) begon ik tijdens mijn stages bij de Koninklijke Luchtmacht. Ik werkte 7 jaar in de vliegveiligheid en het vliegtuigonderhoud", vertelt hij. "Daar is mijn fascinatie ontstaan voor de combinatie van techniek, menselijk gedrag en organisatie."
De Graaf volgt een aanvullende opleiding tot arbeids- en organisatiedeskundige (A&O'er) en gaat daarna aan de slag in de commerciële sector. "Ik wilde dichter bij huis werken en was ook benieuwd naar hoe het er in het bedrijfsleven aan toe ging", zegt hij over zijn keuze voor de overstap naar een grote fabrikant van autocarrosserieonderdelen. Die overgang is pittig. "Bij Defensie voelde ik saamhorigheid. In de fabriek miste ik dat. Ook COVID en het feit dat de automotive natuurlijk al jaren onder druk staat, zorgden voor hele dynamische tijden."
Na 5 intensieve jaren kiest De Graaf weer voor een andere koers. Bij KWA Bedrijfsadviseurs voelt hij zich al 2,5 jaar op zijn plek. Hij wordt als adviseur veiligheid en gezondheid uitgeleend aan verschillende bedrijven. "We werken veel met klanten in de maakindustrie. Mijn focus ligt op de uitvoering en begeleiding van RI&E-trajecten."
Op pad voor een betere RI&E
Een goede RI&E begint misschien achter een bureau, maar daar moet je zeker niet blijven zitten, zegt De Graaf. Hij bezoekt fabrieken, loopt mee met monteurs en bezoekt de medewerkers in de buitendienst. "Alleen dan zie je waar de risico's zitten en wat mensen werkelijk nodig hebben."
Zijn aanpak is pragmatisch en procesgericht. Hij geeft een voorbeeld van een enorm concern dat bestaat uit een moederbedrijf met heel veel zelfstandige bedrijven onder zijn paraplu. "We beginnen bij wat er centraal geregeld is binnen een organisatie. Daarna zoomen we in op de vestigingen. Want die verschillen meestal enorm in werkwijze en risico. Vaak zie je dat het beleid op het hoofdkantoor goed geregeld is, maar dat de risicobeheersing per locatie flink verschilt."
Het komt steeds meer voor dat De Graaf de RI&E samen met de organisatie uitvoert. "Vroeger deden wij de RI&E, leverden het rapport en dat was het dan. Tegenwoordig komen er steeds meer verschillende vormen voor. Soms doe ik de RI&E volledig zelf. Maar we zien dat preventiemedewerkers steeds vaker een deel oppakken. Nu doen we het dus in veel gevallen samen. Dat maakt het werk leuker en de aanpak duurzamer."
Van rapport naar realiteit
De echte uitdaging begint na het rapport, vindt De Graaf. Hij ziet dan ook een toenemend aantal bedrijven dat niet alleen een RI&E wil, maar daarnaast hulp zoekt bij het vervolgtraject. "De echte uitdaging zit hem niet in het maken van een rapport, maar in het concreet maken van wat je ermee doet", zegt hij. "Daar ligt mijn rol tegenwoordig steeds meer: als begeleider, coach en soms ook procesbewaker."
Volgens hem worstelen veel bedrijven met de vertaalslag van bevindingen naar acties. "De investeringsstructuren zijn vaak complex en managers vinden het lastig om knopen door te hakken. Dan help ik door structuur aan te brengen. Wat doen we dit jaar? Wat kan wachten? Wat móet nu, vanwege wetgeving of urgentie?"
Managers in beweging krijgen
Hij ziet ook dat sommige managers terughoudend zijn. "Soms lijkt het alsof ze mij om advies vragen om tijd te rekken. Want zolang we nog praten, hoeven ze niks te regelen. Dat probeer ik te doorbreken door ze in beweging te krijgen." Daarbij gebruikt hij best practices van andere bedrijven. "Een campagne over veilig gedrag hier, een menukaart met interventies daar. Of ik stel voor dat ze eens een kop koffie gaan drinken met een collega uit een ander bedrijf."
De Graaf benadrukt dat het belangrijk is om in gesprek te blijven, ook ná het opstellen van de RI&E. "Anders kom je nog nergens. We spreiden het traject uit, blijven betrokken en helpen de organisatie het eigenaarschap te pakken." Volgens hem zit de crux in vertrouwen. "Als je laat zien dat je er bent om echt te helpen, gaan mensen meedoen. En dan komt er verandering."
Waarom een externe arbo-adviseur?
Waarom schakelen bedrijven een externe arbodeskundige in? De Graaf ziet verschillende motieven.
Een veelvoorkomende aanleiding is een reorganisatie. "Bij veel bedrijven is arbo in het verleden wegbezuinigd. Waar eerder een centrale KAM (Kwaliteit, Arbo en Milieu) -afdeling verantwoordelijk was, moeten individuele vestigingen het nu zelf zien in te regelen."
Ook een tekort aan gespecialiseerde professionals speelt een rol. "Dan kan een bedrijf gewoon geen mensen vinden", legt hij uit. "Arbo is daardoor een neventaak." De Graaf komt de meest uiteenlopende functietitels tegen die 'veiligheid erbij doen', variërend van facilitair manager tot jurist.
Daarnaast speelt werkdruk mee. "Er is te vaak te veel werk voor de interne veiligheidskundige. Zeker als die ook milieu, vergunningen of omgevingswetgeving in het pakket heeft. Dan schiet veiligheid er al snel bij in." Ontwikkelingen, zoals de komst van de Omgevingswet, vragen om capaciteit die er niet altijd is.
Een andere reden is het 'vreemde-ogen-principe'. "Een externe adviseur wordt sneller serieus genomen. Als wij iets opschrijven in de RI&E, is het voor het management lastiger om eromheen te draaien." Soms fungeert hij ook als bliksemafleider. "Mensen binnen het bedrijf weten vaak allang waar het knelt. Maar de boel komt pas in beweging als ik het opschrijf. Dan staat het zwart op wit, en gaat het naar de or."
De kracht van aandacht
De Graaf merkt dat bedrijven het waarderen als iemand van buiten zonder oordeel meedenkt. "Het heeft me weleens verbaasd dat ik altijd heel open wordt ontvangen. Mensen zijn vaak blij dat er iemand komt die echt luistert en begrijpt wat er speelt. Misschien zit dat ook een beetje in mijn aanpak – ik geef de medewerkers en omstandigheden echte aandacht."
Effectieve veiligheid begint volgens De Graaf met het stellen van de juiste vragen. Zeker als je open het gesprek aangaat. "Dan vraag ik 'Wat doen jullie hier precies? Waar liggen de knelpunten? Wat missen jullie?' Door met medewerkers op pad te gaan en veel gesprekken te voeren, krijg je het echte verhaal boven tafel." Die houding is volgens hem essentieel.
Wat hem het meest raakt, is dat de mensen die veiligheid het hardst nodig hebben, het minst gehoord worden. "De buitendienst, de monteurs, de mensen die alleen werken, op afgelegen locaties. Voor hen wil ik het verschil maken." Zijn aanpak? De tijd nemen. Meegaan. Kijken. Vragen. En bovenal: luisteren. "Als je dat doet, gaan er deuren open. Dan kom je op plekken waar je anders nooit was gekomen. Letterlijk en figuurlijk."
